تاريخچه27ساله دانشگاه آزاد اسلامی

1389/2/30 (1:02:44 PM)

دانشگاه آزاد اسلامی, 27سال رشدو بالندگی

طرح موضوع دانشگاه آزاد اسلامي در شوراي اقتصاد
طرح اوليه اين دانشگاه توسط آقاي دکتر جاسبي و با کمک برخي از اعضاي جامعه اسلامي دانشگاهيان تهيه شد و به آيت الله هاشمي رفسنجاني ارائه گرديد.
بديهي بود براي راه اندازي چنين طرح عظيمي، مي بايست مطالعات اساسي و بنياديني صورت گيرد.
اين طرح برگفته از الگوي دانشگاه هاي داخل و يا خارج از کشور نبود و در نوع خود انديشه اي بديع محسوب مي شد. لذا براي بررسي جوانب بيشتر، آيت الله هاشمي رفسنجاني طرح را در شوراي اقتصاد مطرح ساخت و با بعضي از افراد از جمله حضرت آيت الله خامنه اي و آقاي مهندس ميرحسين موسوي رئيس جمهور و نخست وزير وقت مشورت کرد. اين پيشنهاد نه تنها مورد استقبال اعضاي شوراي اقتصاد و اشخاص ياد شده قرار گرفت بلکه سران شورا بعدها به جمع اعضاي هيئت موسس پيوستند.
 
طرح دانشگاه آزاد اسلامي در محضر امام خميني (ره)
موافقت و همراهي امام خميني به عنوان رهبر فرهمند انقلاب اسلامي با اين طرح مي توانست هر گونه خطري را از اطراف آن دفع کند بنابراين آيت الله رفسنجاني در آخرين مرحله قبل از اعلام عمومي موجوديت دانشگاه، خدمت حضرت امام رسيد و موضوع تاسيس دانشگاه آزاد اسلامي و گزارشي از فعاليتهايي که تا آن روز در اين باره انجام شده بود را به عرض ايشان رساند. دکتر جاسبي مي گويد.
«جناب آقاي هاشمي رفسنجاني اساسنامه اين دانشگاه و طرح آن را خدمت حضرت امام (ره) عرض کردند و حضرت امام در حقيقت با تائيد و کمک ده ميليون ريالي خود، پايه اول و اصلي اين دانشگاه را پي ريزي کردند... ما بزرگترين حمايتي را که همواره در اين دانشگاه داشتيم اين است که شروع کار چه از نظر مادي و چه از نظر معنوي با دست مبارک امام بود».  
 
اعلام موجوديت دانشگاه آزاد اسلامي
اکنون همه چيز براي اعلام موضوع ايجاد دانشگاه آزاد اسلامي در سطح افکار عمومي آماده بود. در اين مرحله، از آنجا که ويژگي و جوهره اصلي طرح دانشگاه آزاد اسلامي را مشارکت گسترده مردم شکل مي داد و قرار بود که مردم در پيرايش و پيشرفت آن نقش اساسي داشته باشند، ايده تاسيس اين دانشگاه و گزارش اقدامات انجام گرفته و به ويژه تائيد و حمايت و کمک حضرت امام خميني (ره)، به وسيله آيت الله هاشمي رفسنجاني در نماز جمعه تهران اعلام شد و بدين طريق مي توان گفت که با اين اقدام انديشه دانشگاه آزاد اسلامي رسميت يافت و در حقيقت موجوديت خويش را اعلام داشت.
جمعه 31 ارديبهشت ماه 1361 را بايد ظهور دانشگاه آزاد اسلامي ناميد. در اين روز آيت الله رفسنجاني بخش مهمي از خطبه دوم نماز جمعه را به انديشه دانشگاه آزاد اسلامي اختصاص داد و صراحتاً از آن به عنوان حرکتي جدي در آموزش عالي دفاع کرد. 
 
واکنشها و عکس العملها اقبال عمومي
مهمترين محک براي موفقيت يک سازمان، اقبال عمومي به آن است اين نهاد بطور منحصر به فردي اين خصيصه را داراست. اعلام موجوديت دانشگاه آزاد اسلامي از همان ابتدا با اقبال عمومي مواجه شد و مورد اعتنا و اشتياق اقشار مختلف مردم قرار گرفت.
وزير وقت فرهنگ و آموزش عالي در اطلاعيه 5 خرداد ماه 1366 خود اين طرح را با توجه به غلتان بودن برنامه هاي انقلابي و لزوم تسريع در استفاده از امکانات موجود طرحي موفق خوانده، اين پيشنهاد را در راستاي انقلاب فرهنگي خواند. 
 
مخالفتهاي دلسوزانه
و اما سخن مخالفان اين بود که تاسيس کنندگان دانشگاه آزاد اسلامي با کدام امکانات در فکر تاسيس دانشگاهي آنهم در گستره ملي هستند؟ از طرفي اين سخن چندان هم دور از حقيقت نبود، اکنون حتي موسسان دانشگاه آزاد اسلامي نيز وقتي به گذشته خويش مي نگرند اين ترديد را در مي يابند.
دانشگاه آزاد اسلامي از هيچ، همه چيز آفرين اما از سوي ديگر بايد اذعان کرد که اين شهامت و جسارت موسسان دانشگاه آزاد اسلامي بود و اين نقطه ضعف را به مزيتي در خود تبديل کرد.
بار سنگيني اين گونه مطالبات منفي که بدون هيچ پشتوانه منطقي ابراز مي شد، کافي بود تا اين طرح و ايده را در محاق فرو برد.
بنابراين، سخن دکتر جاسبي قابل درک است که عنايات پروردگار، حمايت مسئولان نظام، همکاري صميمانه مردم و استقبال دانشگاهيان متعهد، همه مخالفتها و کارشکنيها را خنثي نمود و دانشگاه آزاد اسلامي را به يک مجموعه عظيم فرهنگي و بي بديل تبديل کرد.
 
تشکيل هيئت موسس دانشگاه آزاد اسلامي
اين موضوع ميان آيت الله هاشمي رفسنجاني و آقاي دکتر جاسبي مطرح و قرار شد با آيت الله خامنه اي رئيس جمهور وقت، حجت الاسلام المسلمين حاج سيد احمد خميني (ره) و مهندس مير حسين موسوي نخست وزير وقت درباره عضويت آنان در هيئت موسس گفتگو کرد. از اين رو اين هيئت خصلتي منحصر به فرد به خود گرفت چرا که کساني به عنوان هسته اوليه دانشگاه گرد هم آمدند که برگزيدگان ملت براي مديريت جامعه انقلابي بودند. در واقع جلسات هيئت موسس ادامه جلسات سران سه قوه بود که در آن مسائل مهم مملکت مطرح مي شد. با اضافه شدن حضرت آيت الله موسوي اردبيلي جمع 6 نفره هيات موسس کامل شد.
 
انتصاب رئيس دانشگاه آزاد اسلامي
با تشکيل هيئت موسس و نگارش اساسنامه، طراحان دانشگاه در حقيقت پيکره قانوني دانشگاه را تشکيل دادند. با اين اقدام، شخصيت حقوقي دانشگاه تکوين يافت و همه چيز براي شروع رسمي کار آماده شده از اين رو آيت الله هاشمي رفسنجاني در تاريخ چهاردهم شهريور ماه 61 به عنوان رئيس شوراي موقت دانشگاه، طي حکمي دکتر عبدالله جاسبي را به عنوان رئيس منصوب کرد.
اولين جلسه هيئت موسس در تاريخ 11 آذر ماه 1361 در دفتر کار آيت الله هاشمي رفسنجاني تشکيل شد. در اين جلسه اساسنامه دانشگاه مشتمل بر 24 ماده و سه تبصره رسيد حکم دکتر عبدالله جاسبي به سمت رياست دانشگاه آزاد اسلامي تنفيذ شد.
 
ثبت موسسه دانشگاه آزاد اسلامي
بعد از آنکه اساسنامه و نمودار ساختار سازماني دانشگاه به تصويب هيئت موسس و شوراي عالي رسيد، فرم مخصوص تقاضانامه ثبت موسسه دانشگاه در اداره کل ثبت شرکتها و موسسات غيرتجاري در تاريخ اول دي 1361 توسط هيئت موسس تکميل شد.
بعد از اين در 27/10/61 موسسه دانشگاه آزاد اسلامي تحت شماره 2451 به عنوان موسسه اي رسمي، غيرانتفاعي و غير دولتي بر اساس ماده 584 قانون تجارت که تنها ماده مربوط به موسسات غيرتجاري است و بند الف ماده دو آئين نامه اصلاحي آن به ثبت رسيد.
با ثبت رسمي موسسه، دانشگاه آزاد اسلامي در شمار موسسات عام المنفعه اي قرار گرفت که درآمد آن به هيچ صورتي بين موسسان آن تقسيم نمي شد بلکه در راه پيشرفت، تعالي و توسعه کمي و کيفي آن صرف مي گرديد، آگهي تاسيس اين موسسه نيز رسماً در تاريخ 14/12/61 در صفحه 5 روزنامه رسمي تحت شماره 27341/6 منتشر شد.
 
عمليات اجرايي
در اوايل پاييز 61 پس از تماس بيت حضرت امام (ره)، دکتر جاسبي مبلغ يک ميليون تومان کمک اهدايي ايشان را نقداً وصول کرد. اين سرمايه مبارک به عنوان اولين اندوخته مالي دانشگاه آزاد اسلامي به حساب دانشگاه واريز گرديد.
وي به عنوان اولين اقدام، ساختماني را در خيابان اسکندري تهران تحويل گرفت و آقايان محمد پيراينده مرحوم نصير شکرريز، محمود لطيفي پور، را به کار وضع آيين نامه و مقررات دانشگاه گمارد. بنابراين اين ساختمان را بايد اولين ساختمان دانشگاه دانست در اين ميان آنچه جالب مي نمود اين بود، دانشگاهي که داعيه گسترش در حوزه اي وسيع و ملي داشت و با اين حال حتي از کمترين امکانات نيز برخوردار نبود، ناباورانه توانست در همان سال خود را براي پذيرش دانشجو آماده سازد. 

 راه اندازي واحدها
دکتر جاسبي همزمان با آنکه گروه کاري ساختمان اسکندري را تشيکل داد. مطالعات بنياديني نيز براي راه اندازي واحدهاي دانشگاهي در شهرهاي مهم کشور آن طور که در نمودار سازماني پيش بيني شده بود آغاز کرد و رايزنيها و مشورتهاي پيگيري را با مقامات محلي، متخصصان و فرهيختگان انجام داد.
با اتمام مطالعات 9 شهر که عمدتاً مراکز استانها و يا يکي از شهرهاي مهم استان بودند انتخاب شدند. اين شهرها عبارت بود از تهران، تبريز، مشهد، کرمان، يزد، زاهدان، رشت، اهواز، شاهرود.
دکتر جاسبي بايد با انتخاب روساي کارآمد براي واحدها در هر شهر مسائل مربوط با فضاي آموزشي و پرسنلي را به خود آنها واگذار مي نمود.
اين افراد که غالباً از چهره هاي دانشگاه بودند عبارت بودند از :
1- عبدالمجيد حلمي طرقي                    واحد مشهد
2- محمدرضا درافشان طباطبايي            واحد کرمان
3- کريم زارع                                     واحد تبريز
4- نصير شکرريز                                واحد تهران
5- عبدالرسول کاظم پور                         واحد اهواز
6- ابوالقاسم کمالي                                واحد رشت
7- عطاالله کوهيان                                  واحد زاهدان
8- حسينعلي يحيايي                                 واحد شاهرود
9- علي سلطاني يزدي                              واحد يزد
با انتصاب روساي واحدها در پاييز 61 کار راه اندازي واحدها همزمان با تهران آغاز شد که در واقع حرکتي سراسري براي تاسيس دانشگاهي با شکل و شيوه نوين بود و بي شک مي توانست در آينده چهره اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي اين شهرها را دچار دگرگوني سازد.
به اين ترتيب در ماههاي پاياني سال 1361 براي آنچه امام خميني (ره) روزي آرزوي آن را داشت يعني «تمام ايران را دانشگاه کنيم» جنبشي سراسري همه ايران را فرا گرفت. 
 
آزمون سراسري
در زمستان 1361 مسئولان دانشگاه خود را براي برگزاري اولين کنکور سراسري آمده مي ساختند اما اولين مسئله آنان قبل از برگزاري آزمون، چگونگي نظام آموزشي دانشگاه بود.
آنان تصميم گرفتند پذيرش دانشجو در سيستم دوره اي را از طريق آزمون سراسري انجام دهند و در مورد تکدرس هر واحد دانشگاهي بر اساس نيازهاي منطقه و امکانات خود مبادرت با پذيرش دانشجو کند بطور مثال در همان سال اول واحدهاي دانشگاهي تهران و تبريز سيستم تکدرس را نيز ارائه دادند به اين ترتيب همه چيز براي پذيرش دانشجو آمده شد و اولين آگهي گزينش دانشجو در روزنامه هاي کثيرالانتشار منتشر شد. در فرم پذيرش دانشجو همچنين اسامي نه واحد و ده رشته دانشگاهي شامل راه ساختمان، برق، مکانيک، فيزيک، رياضي، شيمي، صنايع فلزي، نساجي، مهندسي زراعي و حسابداري درج گرديد.
بدين ترتيب پس از چندين روز سوالات اولين کنکور سراسري دانشگاه آزاد اسلامي تهيه و آماده تکثير شد (با ذکر اين مسئله که هنوز دستگاه تکثير هم نداشتند).
سرانجام اولين کنکور دانشگاه در تاريخ 20/11/61 بطور همزمان و سراسري در 9 شهر که واحدها در آن داير شده بود برگزار گرديد و در آن 33 هزار داوطلب با رقابت پرداختند.
بعد از برگزاري آزمون، پاسخنامه هاي داوطلبان به تهران فرستاده شد و گروه کاري ساختماني اسکندري تصحيح اوراق را بر عهده گرفت.
سرانجام پس از حدود دو ماه کار بي وقفه مسئولان برگزاري کنکور، نتايج در ارديبهشت ماه 1362 در جرايد کثيرالانتشار اعلام شد و بر اساس آن 2045 نقر در رشته هاي مختلف و در واحدهاي سراسر کشور پذيرفته شدند. 
 
مراسم افتتاح رسمي دانشگاه آزاد اسلامي
در اول مهرماه 62 دانشگاه آزاد اسلامي عليرغم کمبود شديد فضاي مناسب براي فعاليتهاي آموزشي، همگام با دانشگاه هاي دولتي سال تحصيلي خويش را آغاز کرد و بطور همزمان در نه شهر کلاسهاي درس خود را بازگشايي نمود. و امروز اين نهال، به درخت تنومند 25 ساله اي تبديل شده که يکي از آرزوهاي بنيانگذار کبير انقلاب اسلامي را مبني بر اينکه تمام ايران را دانشگاه کنيم با حدود 000/300/1 دانشجو و حدود 000/000/2 فارغ التحصيل، 000/25 عضو هيات علمي و 000/31 پرسنل و 350 واحد و مرکز آموزش و 000/000/12 متر مربع فضاي آموزشي تحقق بخشيده.